15 mitów o elektronice.
Co naprawdę jest prawdą?

Ten mit krąży od początków smartfonów. W praktyce surowy ryż wchłania wodę bardzo wolno i tylko tę z powierzchni — ta, która weszła między płytę główną a obudowę, zostaje w środku i koroduje styki. Co robić przy zalaniu: wyłącz telefon od razu, wyjmij kartę SIM i pamięci, nie włączaj „na próbę”, nie susz suszarką (ciepło przyspiesza korozję) i przywieź do serwisu najlepiej tego samego dnia — z każdą dobą szanse na uratowanie wyraźnie spadają.

Naprawa zalanego telefonu →

Trzydzieści lat temu baterie niklowo-kadmowe rzeczywiście trzeba było regularnie rozładowywać do zera, bo inaczej łapały tak zwany efekt pamięci. Dzisiejsze baterie litowe działają odwrotnie: szkodzi im właśnie rozładowywanie do zera, a długie trzymanie na 100% też nie służy. Najlepiej czują się w zakresie 20–80%. macOS i Windows 11 mają wbudowane optymalizowane ładowanie — wystarczy je włączyć i system pilnuje tego za Ciebie. Więcej o tym, jak przedłużyć życie baterii →

Wymiana baterii laptopa →

Złośliwe oprogramowanie na macOS istnieje i ma się dobrze — najczęściej to adware podmieniające wyniki wyszukiwania oraz programy wykradające hasła i portfele kryptowalut. Apple ma wbudowaną ochronę (XProtect i Gatekeeper), która wyłapuje znane zagrożenia, ale z najnowszymi bywa różnie. Dobra wiadomość: na Macu daleko zajedziesz zdrowym rozsądkiem. Instaluj programy tylko z App Store albo prosto ze stron producentów, nie klikaj w komunikaty typu „Twój Flash Player wymaga aktualizacji” i aktualizuj system na bieżąco. To zatrzymuje zdecydowaną większość zagrożeń.

Na dysku talerzowym fragmenty plików rozrzucają się z czasem po całej powierzchni i głowica musi ich szukać — defragmentacja układa je obok siebie, więc odczyt faktycznie przyspiesza. Dysk SSD nie ma żadnych ruchomych części i każdą komórkę czyta równie szybko, więc układanie plików nic nie daje. Za to zużywa zapisy, których każdy SSD ma ograniczoną pulę — czyli realnie skraca mu życie. Na szczęście nie musisz nic z tym robić: Windows 10 i 11 same rozpoznają typ dysku — talerzowy defragmentują, a na SSD wykonują TRIM, czyli porządkowanie nieużywanych bloków.

Antywirus wyłapuje znane wirusy. Tymczasem współczesne ataki rzadko zaczynają się od wirusa — częściej od maila podszywającego się pod bank albo kuriera, fałszywej strony logowania czy SMS-a z linkiem. Ktoś klika, wpisuje hasło i atakujący loguje się jako on — żaden antywirus tego nie zauważy. Co naprawdę podnosi bezpieczeństwo: weryfikacja dwuetapowa wszędzie, gdzie się da, menedżer haseł, kopia zapasowa w drugim miejscu i odrobina nieufności do wiadomości z linkami. A wbudowany Windows Defender w zupełności wystarcza większości domowych i firmowych komputerów.

Wsparcie IT dla firm →

Tryb incognito robi jedną rzecz: nie zapisuje historii przeglądania na Twoim komputerze. Nikt, kto po Tobie usiądzie przy tym samym komputerze, nie zobaczy, gdzie byłeś. I to w zasadzie tyle. Twój dostawca internetu dalej widzi, z jakimi stronami się łączysz, odwiedzane strony widzą Twój adres IP, a w sieci firmowej czy szkolnej administrator również ma podgląd ruchu. Incognito to nie peleryna niewidzialności — to tylko czyszczenie historii na bieżąco.

Zalecenia w stylu „minimum 8 znaków, wielka litera, cyfra i znak specjalny” pochodzą sprzed dwudziestu lat. Dziś hasła łamie się komputerami sprawdzającymi miliony kombinacji na sekundę — i „P@ssw0rd!” pada w kilka sekund, bo figuruje w każdym słowniku popularnych haseł. Za to długie hasło z kilku losowych słów, na przykład „korzenie_grawitacja_filtr_owalny”, jest praktycznie nie do złamania, a przy tym łatwiejsze do zapamiętania. Aktualna zasada jest prosta: minimum 12 znaków, najlepiej kilka przypadkowych słów. A jeszcze lepiej menedżer haseł, który pamięta wszystko za Ciebie.

VPN szyfruje ruch między Tobą a serwerem VPN i ukrywa Twój adres IP przed odwiedzanymi stronami. Przydaje się w otwartych sieciach WiFi i do omijania blokad regionalnych. Haczyk: cały Twój ruch przechodzi przez dostawcę VPN, więc to jemu musisz zaufać. Darmowe VPN-y często utrzymują się właśnie ze sprzedaży danych o użytkownikach. Jeśli już, to płatny, od dostawcy, który deklaruje, że nie zapisuje historii połączeń (np. Mullvad albo Proton VPN). Pełną anonimowość daje dopiero sieć Tor — wolniejsza, ale skuteczna. Choć większości ludzi VPN na co dzień po prostu nie jest potrzebny.

iPhone i większość telefonów z Androidem ładuje się dziś przez USB-C i działa z każdym porządnym kablem — marka nie ma znaczenia, jakość tak. Tania bezmarkowa ładowarka za 19 zł może mieć niestabilne napięcie, które powoli wykańcza kontroler ładowania w telefonie. Na co patrzeć: oznaczenia certyfikatów na opakowaniu, obsługa szybkiego ładowania (Power Delivery) i znany producent — Anker, Ugreen, Baseus czy Belkin robią solidny sprzęt wyraźnie taniej niż Apple i Samsung.

Drift to sytuacja, w której postać albo kamera w grze porusza się sama, mimo że nie dotykasz gałki. Przyczyną są tanie potencjometry w padach — zużywają się po 100–300 godzinach grania, choć porządne wytrzymują ponad tysiąc. Sony, Microsoft i Nintendo oszczędzają na tym elemencie od lat; w Stanach skończyło się to pozwem zbiorowym przeciwko Sony. Dobra wiadomość: naprawa jest prosta i tania. U nas wymiana modułu gałki w padzie PS5 kosztuje od 89 zł i trwa dzień–dwa.

Naprawa konsol →

Większość ekranów ma fabryczną powłokę oleofobową, dzięki której odciski palców łatwo się ścierają. Alkohol izopropylowy o wysokim stężeniu (90% i więcej) wymywa tę powłokę — ekran zaczyna się szybciej brudzić i gorzej wygląda. Stężenie około 70% jest bezpieczne dla większości laptopów, telefonów i monitorów. Wyjątkiem są MacBooki i iPady z nowszymi matrycami — do nich Apple zaleca tylko wodę i miękką ściereczkę. Uniwersalnie bezpieczna opcja dla wszystkiego: woda destylowana i mikrofibra.

Po opróżnieniu kosza system oznacza tylko miejsce na dysku jako wolne — same dane fizycznie zostają i da się je odzyskać, dopóki nic ich nie nadpisze. Płyną z tego dwie rady. Pierwsza: jeśli skasowałeś coś ważnego, przestań używać tego dysku — każda minuta pracy systemu to ryzyko nadpisania — i przynieś go do nas. Druga: jeśli sprzedajesz komputer albo dysk, samo usunięcie plików czy nawet szybkie formatowanie nie wystarczy — dane trzeba bezpiecznie wymazać (pełne zerowanie dysku), co również robimy.

Odzyskiwanie danych →

WiFi nadaje na falach radiowych 2,4 i 5 GHz — to promieniowanie niejonizujące, o energii zbyt małej, żeby uszkodzić DNA. Światowa Organizacja Zdrowia umieściła pola radiowe w grupie 2B, czyli „możliwie rakotwórcze” — w tej samej grupie jest kawa i ogórki kiszone. To kategoria „nie umiemy tego wykluczyć”, a nie „szkodzi”. Kolejne duże przeglądy badań nie znajdują dowodów na szkodliwość WiFi przy normalnym użytkowaniu. Nie musisz wyłączać routera na noc ani wynosić telefonu z sypialni. Stres, który sobie tym fundujesz, szkodzi zdrowiu bardziej niż samo WiFi.

Groźne są bezmarkowe ładowarki za 9 zł z internetowych marketplace'ów — często bez prawdziwych certyfikatów, z oszczędnościami na izolacji i kondensatorach. Realne ryzyko to niestabilne napięcie, które powoli niszczy elektronikę telefonu, a w skrajnych przypadkach zwarcie i pożar. Nie znaczy to, że musisz kupować ładowarkę producenta telefonu: Anker, Ugreen, Baseus czy Belkin robią porządne, certyfikowane ładowarki o 30–50% taniej. Sprawdź tylko, czy na obudowie jest oznaczenie CE i czy moc pasuje do Twojego telefonu.

Pięcioletni laptop, który „muli”, to prawie zawsze wina wolnego dysku talerzowego i zbyt małej ilości pamięci RAM — nie procesora. Wymiana dysku na SSD i dołożenie pamięci to koszt rzędu 300–600 zł z robocizną, a różnica jest ogromna: system startuje w kilkanaście sekund, przeglądarka nie krztusi się przy kilkunastu kartach. Procesor sprzed pięciu lat spokojnie wystarcza do biura, internetu i filmów. Wyjątek to uszkodzenia fizyczne — zalanie, pęknięty zawias, uszkodzona matryca — tam kalkulacja bywa różna i uczciwie doradzimy, czy remont się opłaca.

Modernizacja laptopa →